Automatyka jest dziedziną wiedzy odnoszącą się do tzw. układów sterowania, stanowiących nieodłączną część współczesnej cywilizacji. Otaczają nas układy automatyki techniczne oraz naturalne. Do tych ostatnich należą:
- układ regulacji ilości (poziomu) cukru we krwi,
- układ regulacji ilości adrenaliny we krwi (od której zależy ilość dostarczanego do komórek tlenu),
- układ sterowania ruchu oczu podążających za celem obserwacji.
W kategoriach sterowania automatycznego można nawet ujmować osiągnięcia w studiach. W tego rodzaju modelu wejściem byłby możliwy czas poświęcony na studia, a wyjściem - osiągane wyniki (na przykład oceny).
Dzięki układom sterowania jest możliwe sterowanie urządzeń z dokładnością niemożliwą inaczej do osiągnięcia. Z wymaganą dokładnością można kierować ruchem anten radiowych skierowanych w dalekie obszary wszechświata - sterowanie ręczne byłoby bezskuteczne. Dzięki układom sterowania winda przenosi nas szybko na wybrane piętro, zatrzymując się automatycznie w pożądanym miejscu. Silniki dostarczają energii potrzebnej do nadania masie szybkości. Układ sterowania steruje położeniem i szybkością masy.
U podstaw sterowania automatycznego leżą następujące jego możliwości:
- wzmocnienie energetyczne,
- zdalne sterowanie,
- dogodność oddziaływania w odpowiedniej postaci wejść,
- kompensacja zakłóceń.
Sterowanie anteny radarowej wymaga ze strony człowieka niewielkiej energii, bowiem układ sterowania zapewnia dostarczenie wymaganej większej energii, zapewnia wzmocnienie energetyczne niezbędne do ruchu anteny.
Sterowanie automatyczne umożliwia oddziaływanie zdalne, również w środowisku niebezpiecznym.
Gdy na przykład regulacji podlega temperatura, to wejściem w układzie sterowania może być położenie dźwigni w termostacie.
Układ sterowania umożliwia osiąganie pożądanego celu w obecności zakłóceń; bez względu na oddziaływanie zakłóceń. Układ sterowania musi być (i jest) w stanie zmierzyć odchylenie wielkości regulowanej od zadanej wartości, z powodu oddziaływania zakłóceń, a następnie przywrócić wielkości regulowanej zadaną wartość.
Podstawy automatyki to dyscyplina naukowa obejmująca zasady analizy i syntezy układów sterowania automatycznego, wybrane działy tych dziedzin. Analiza układów sterowania automatycznego wymaga znajomości podstaw teorii sterowania, tzn. praw rządzących sterowaniem, i teoretycznych metod sterowania. Synteza układów sterowania automatycznego wymaga znajomości metod projektowania tych układów oraz metod technicznego wykonania zadań sterowania.
Spis treści:
1. WPROWADZENIE
1.1. Sprzężenie zwrotne - podstawowy mechanizm sterowania
1.2. Techniczne problemy projektowania układów sterowania
2. KLASYFIKACJA UKŁADÓW STEROWANIA
2.1. Układy sterowania liniowe i nieliniowe
2.2. Układy sterowania o parametrach skupionych i rozłożonych
2.3. Układy sterowania stacjonarne i niestacjonarne
2.4. Układy sterowania jednowymiarowe i wielowymiarowe
2.5. Układy sterowania o działaniu ciągłym i dyskretnym
2.6. Układy sterowania optymalne
2.7. Układy sterowania adaptacyjne
2.8. Układy sterowania ekstremalne
3. IDENTYFIKACJA
3.1. Rodzaje modeli matematycznych
3.1.1. Odpowiedź impulsowa
3.1.2. Równania różniczkowe
3.2. Metody identyfikacji
3.2.1. Określenie odpowiedzi impulsowej
3.2.2. Formułowanie równań różniczkowych
3.2.3. Doświadczalna weryfikacja modelu matematycznego
4. SCHEMATY BLOKOWE
4.1. Związek pomiędzy schematem blokowym a równaniem różniczkowym
4.2. Związek pomiędzy równaniem różniczkowym atransmitancją
4.3. Związek pomiędzy schematem blokowym atransmitancją- algebra schematów blokowych
4.3.1. Połączenie równoległe
4.3.2. Połączenie szeregowe
4.3.3. Połączenie ze sprzężeniem zwrotnym
5. METODA PRZESTRZENI STANU OPISU I ANALIZY UKŁADÓW STEROWANIA
5.1. Podstawowe pojęcia
5.2. Stan otoczenia
5.3. Rozwiązanie liniowego równania różniczkowego w przestrzeni stanu
5.3.1. Model stacjonarny
5.3.2. Model niestacjonarny
5.4. Zastosowanie transformacji Laplace'a do rozwiązania liniowego równania różniczkowego o stałych współczynnikach
5.5. Macierz transmitancji układu sterowania w metodzie przestrzeni stanu
5.6. Stabilność układu sterowania
5.7. Kryterium stabilności Hurwitza
5.8. Dobór regulatora ze względu na warunek stabilności układu sterowania
5.8.1. Układy sterowania drugiego rzędu
5.8.2. Układy sterowania trzeciego rzędu
5.9. Sterowalność i obserwowalność
5.10. Algebraiczne kryteria sterowalności i obserwowalności
5.11. Pozycjonowanie biegunów jako metoda projektowania układów sterowania
5.12. Liniowe obserwatory
5.13. Zasada separacji
6. METODA CZĘSTOTLIWOŚCIOWA OPISU I ANALIZY UKŁADÓW STEROWANIA
6.1. Wprowadzenie
6.2. Transmitancja widmowa
6.3. Pasmo przenoszenia
6.4. Kryterium stabilności Nyquista
6.5. Zapas wzmocnienia, zapas fazy
6.6. Doświadczalne określanie transmitancji
7. WSKAŹNIKI JAKOŚCI STEROWANIA
7.1. Wprowadzenie
7.2. Uchyb ustalony
7.3. Proces przejściowy
7.4. Kryteria całkowe
7.4.1. Kryterium całki kwadratu uchybu
7.4.2. Kryterium całki ważonego kwadratu uchybu
7.4.3. Kryterium całki wartości bezwzględnej uchybu
7.4.4. Kryterium całki ważonej wartości bezwzględnej uchybu
7.5. Metoda Zieglera-Nicholsa doboru nastawień regulatora
7.6. Wrażliwość układu sterowania
8. REGULATORY
8.1. Rodzaje działania regulatorów
8.2. Struktura regulatorów
8.2.1. Zastosowanie sprzężenia zwrotnego w kształtowaniu charakterystyki regulatora
8.2.2. Kształtowanie charakterystyki regulatora w układzie równoległym
8.2.3. Kształtowanie charakterystyki regulatora w czujniku lub wzmacniaczu
8.3. Przykłady budowy regulatorów (kształtowania charakterystyki)
9. NIELINIOWOŚCI W UKŁADACH STEROWANIA
9.1. Wprowadzenie
9.2. Metoda funkcji opisującej
9.2.1. Badanie stabilności nieliniowych układów sterowania metodą funkcji opisującej
9.2.2. Przykłady badania stabilności metodą funkcji opisującej
9.2.3. Zakres stosowania metody funkcji opisującej
9.3. Metoda płaszczyzny fazowej
9.3.1. Podstawy matematyczne metody płaszczyzny fazowej
9.3.2. Przykłady analizy układu sterowania metodą płaszczyzny fazowej
9.3.3. Metoda izoklin w zastosowaniu do określania portretu fazowego
9.3.4. Punkty osobliwe
9.3.5. Cykle graniczne
9.3.6. Ocena błędu metody płaszczyzny fazowej
10. DYSKRETNE UKŁADY STEROWANIA
10.1. Wprowadzenie
10.2. Transformacja 'z'
10.3. Transformata 'z' sygnału wyjściowego układu sterowania
10.4. Odwrotna transformata 'z' sygnału wyjściowego układu sterowania
10.4.1. Metoda rozwinięcia transformaty 'z' w szereg potęgowy
10.4.2. Metoda rozkładu transformaty 'z' na ułamki proste
10.5. Analiza stabilności na płaszczyźnie 'z'
10.6. Modelowanie dyskretnych układów sterowania
10.6.1. Przetwornik analogowo-cyfrowy
10.6.2. Przetwornik cyfrowo-analogowy
10.6.3. Łączna transmitancja 'z' obiektu sterowania i przetwornika cyfrowo-analogowego (układu ZOH)
10.7. Projektowanie dyskretnych układów sterowania (dobór regulatora cyfrowego)
11. STEROWANIE UKŁADÓW O PARAMETRACH ROZŁOŻONYCH
11.1. Wprowadzenie
11.2. Analiza układów sterowania o parametrach rozłożonych
11.3. Przykład - analiza hydraulicznej linii długiej
11.3.1. Zastosowanie transformacji Laplace'ado analizy hydraulicznej linii długiej
11.3.2. Modelowanie złożonych połączeń rurociągów - zastosowanie teorii czwómików
11.3.3. Dobór korektora (regulatora) uderzeń hydraulicznych
12. STEROWANIE W WARUNKACH STOCHASTYCZNYCH
12.1. Wprowadzenie
12.2. Charakterystyki statystyczne procesu stochastycznego
12.3. Proces stochastyczny stacjonarny, proces stochastyczny ergodyczny
12.4. Gęstość widmowa mocy procesu stochastycznego
12.5. Analiza układu sterowania przy wymuszeniach stochastycznych
13. ZASTOSOWANIE TEORII ZBIORÓW ROZMYTYCH I SIECI NEURONOWYCH W PROJEKTOWANIU UKŁADÓW STEROWANIA
13.1. Wprowadzenie
13.2. Zbiory rozmyte
13.3. Operacje na zbiorach rozmytych
13.4. Liczby rozmyte
13.5. Przybliżone wnioskowanie
13.6. Sterowniki rozmyte
13.6.1. Baza reguł
13.6.2. Blok rozmywania
13.6.3. Blok wnioskowania
13.6.4. Blok wyostrzania
13.7. Zastosowanie sieci neuronowych w sterownikach rozmytych - uwagi ogólne
13.8. Wykorzystanie sieci neuronowej w bloku wyostrzania sterownika rozmytego
14. PROBLEMY TECHNICZNE ROBOTYKI
14.1. Wprowadzenie
14.2. Klasyfikacja robotów
14.3. Struktura manipulatora
14.4. Równania ruchu robota (manipulatora)
14.5. Sterowanie automatyczne robotów
14.5.1. Dynamika napędu robota
14.5.2. Struktura układu sterowania robota
14.5.3. Ocena jakości sterowania robota
15. SYMULACJA KOMPUTEROWA UKŁADÓW STEROWANIA
15.1. Wprowadzenie
15.2. Symulacja analogowa a symulacja cyfrowa
15.3. Projektowanie układów sterowania
15.4. Diagnostyka układów sterowania
15.5. Testowanie regulatora
DODATEK
D1. Wyjście układu sterowania w postaci całki splotu funkcji
D2. Stabilność w sensie Lapunowa
D3. Postać macierzy tranzycyjnej
D4. Model stanu cieczy w rurociągu długim
D5. Funkcja korelacji własnej odpowiedzi układu sterowania na sygnał białego szumu
D6. Języki symulacyjne - przykład zastosowań
Literatura