Większość badanych i przeprowadzanych procesów chemicznych przebiega w fazie ciekłej. Wszystkie rozważania w niniejszej monografii odnoszą się do cieczy izotropowych. Znajomość struktury, korelacji molekularnych, autodyfuzji oraz mechanizmu strukturalnych procesów zachodzących w cieczach ma podstawowe znaczenie dla wytłumaczenia ich właściwości fizycznych i chemicznych. Jednak spośród wszystkich stanów skupienia właśnie struktura cieczy jest najbardziej złożona. W strukturze ciała stałego zasadniczą rolę odgrywają oddziaływania międzymolekularne, które z dobrym przybliżeniem uznajemy za trwałe. W przypadku gazów podstawową rolę odgrywa dynamika ruchów molekularnych, ich prędkości i zderzenia. W strukturze cieczy oba te czynniki mają równorzędne znaczenie; musimy rozpatrywać zarówno oddziaływania międzymolekularne, jak i dynamikę ruchu poszczególnych molekuł oraz ich asocjatów powiązanych wiązaniami międzymolekularnymi.
Środowisko ciekłe odgrywa szczególną rolę w odniesieniu do organizmów żywych. Znany jest aktywny udział wody w międzymolekularnym przekazywaniu stanów wzbudzonych. Wskutek tworzenia wiązań wodorowych oraz w wyniku oddziaływań dipolowych z jonami, woda w żywych komórkach występuje w szczególnych postaciach strukturalnych (w postaci ?ciekłego lodu"). Odrębnym i oryginalnym stanem materii są ciekłe kryształy. Są to fazy pośrednie - mezofazy pomiędzy cieczami izotropowymi a ciałami krystalicznymi. Cechą wyróżniającą ciekłe kryształy jest anizotropia własności fizycznych, a metody ich badań rentgenowskich mają swoją specyfikę. Rozwój biofizyki i biologii molekularnej bardzo silnie zależy od postępu w badaniach struktury cieczy.
Zgodnie z istniejącymi obecnie poglądami, ruch cieplny molekuł w cieczy przejawia się w postaci przejść z jednego położenia równowagi w drugie oraz drgań i obrotów molekuł o niewielkie kąty, występujących w czasie przebywania molekuły w danym stanie równowagi.

Spis treści:

Wykaz używanych skrótów i symboli

1. Wprowadzenie

2. Cel i koncepcja pracy
2.1. Problemy do rozwiązania
2.2 Uzasadnienie wyboru cieczy do badań

3. Charakterystyka stanu ciekłego
3.1. Istota fazy ciekłej
3.2. Średni czas życia molekuł
3.3. Izomeria rotacyjna
3.4. Mechanizm dyfuzji i lepkości cieczy

4. Podstawy dyfrakcji promieni rentgenowskich w cieczach
4.1. Transformacja Fouriera
4.2. Funkcja rozkładu radialnego gęstości elektronowej
4.3. Opis uporządkowania atomów i molekuł w cieczy
5. Wybrane modele cieczy
5.1. Hydrodynamiczny model Einsteina-Stokera
5.2. Model sztywnych sfer Longueta-Higginsa i Pople'a
5.3. Model Cohena-Turnbulla
5.4. Model ruchu translacyjnego Perrina i Agisheva

6. Aparatura pomiarowa i metody pomiaru
6.1. Warunki eksperymentalne
6.2. Pomiary natężenia rentgenowskiego promieniowania rozproszonego
6.3. Wyznaczanie gęstości cieczy
6.4. Pomiary lepkości cieczy

7. Wyniki eksperymentów
7.1. Oddziaływania wewnątrzmolekularne dwuchloroalkanów
7.2 Wyznaczone struktury molekularne
7.3. Korelacje molekularne dwuchloroalkanów
7.4. Wyniki pomiarów lepkości i gęstości cieczy

8. Analiza rezultatów eksperymentalnych
8.1. Uporządkowanie międzymolekularne w ciekłych dwuchloroalkanach
8.2. Parametry aktywacyjne badanych molekuł
8.3. Wybrane modele cieczy w świetle rentgenowskich badań dwuchloroalkanów

9. Wnioski
9.1. Wykorzystanie metody dyfrakcji rentgenowskiej do ustalenia struktury, modeli ułożeń, orientacji i upakowania molekuł dwuchloroalkanów
9.2. Przydatność wybranych modeli cieczy do obliczania współczynników dyfuzji z wykorzystaniem danych rentgenowskich