Podręcznik przeznaczony jest dla studentów chemii studiów uniwersyteckich i innych studiów, w których przedmiotem nauczania jest chemia. W części pierwszej omówione są teoretyczne podstawy chemii analitycznej, druga natomiast, obok podstawowych czynności analitycznych, zawiera szereg reakcji charakterystycznych kationów i anionów oraz metody ich rozdziału. Podręcznik jest uzupełnieniem wykładów z chemii ogólnej i analitycznej; pozwala studentom na poznanie właściwości chemicznych pierwiastków i ich związków oraz uczy techniki pracy laboratoryjnej. W podręczniku wprowadzono nową obowiązującą nomenklaturę chemiczną.

Chemical methods of qualitative analysis.

This manual is dedicated to university students of chemistry and those who study chemistry at other schools of higher education. In part one theoretical foundations of analytical chemistry are discussed while, in the second part, apart from the basic analytical procedures, it contains a number of reactions of characteristic cations and anions and the methods of their division. The manual is a supplement of of lectures in general and analytical chemistry; it makes it possible for the students to get to know the chemical properties of elements and their compounds and instructs in the techniques of laboratory work. In the manual the new chemical nomenclature which is now valid was introduced.

Spis treści:

PRZEDMOWA

CZĘŚĆ PIERWSZA

WIADOMOŚCI OGÓLNE
1. CHEMIA ANALITYCZNA I JEJ ZASTOSOWANIE
2. POJĘCIA ZWIĄZANE Z BUDOWĄ ATOMU, MOLEM I WARTOŚCIOWOŚCIĄ
3. SPOSOBY PISANIA RÓWNAŃ CHEMICZNYCH
4. PODSTAWOWE WIADOMOŚCI 0 WIĄZANIACH CHEMICZNYCH
5. STĘŻENIA ROZTWORÓW
6. SZYBKOŚĆ REAKCJI, RZĄD I CZĄSTECZKOWOŚĆ
7. RÓWNOWAGA CHEMICZNA
8. WODA JAKO ROZPUSZCZALNIK
9. DYSOCJACJA ELEKTROLITYCZNA
10. ILOCZYN JONOWY WODY
11. MOC ELEKTROLITÓW
12. HYDROLIZA
13. ROZTWORY BUFOROWE
14. ROZPUSZCZALNOŚĆ I ILOCZYN ROZPUSZCZALNOŚCI
15. ZWIĄZKI KOMPLEKSOWE
16. REAKCJE UTLENIANIA I REDUKCJI
17. ROZTWORY KOLOIDOWE
18. STRĄCANIE OSADÓW. SIARKOWODOROWANIE
19. UWAGI 0 PRACY W LABORATORIUM CHEMICZNYM
20. PODSTAWOWE PRZEPISY BHP

CZĘŚĆ DRUGA

ROZDZIAŁ I. KATIONY

1. UWAGI O METODACH ANALIZY JAKOŚCIOWEJ

2. ANALITYCZNA CHARAKTERYSTYKA KATIONÓW

3. KATIONY I GRUPY ANALITYCZNEJ
3.1. Srebro - Ag [Kr] 4d¹⁰5s¹
3.1.1. Charakterystyka ogólna
3.1.2. Wykrywanie kationu srebra(I), Ag⁺
3.2. Rtęć - Hg [Xe] 4f¹⁴5d¹⁰6s²
3.2.1. Charakterystyka ogólna
3.2.2. Wykrywanie kationu rtęci(I), Hg²⁺₂
3.2.3. Wykrywanie kationów rtęci(II), Hg²⁺
3.3. Ołów - Pb [Xe] 4f¹⁴5d¹⁰6s²6p²
3.3.1. Charakterystyka ogólna
3.3.2. Wykrywanie kationu ołowiu(II), Pb²⁺
3.4. Tok analizy I grupy kationów
3.4.1. Uwagi ogólne
3.4.2. Schemat analizy

4. KATIONY II GRUPY ANALITYCZNEJ
4.1. Rtęć - Hg [Xe] 4f¹⁴5d¹⁰6s²
4.2. Ołów - Pb [Xe] 4f¹⁴5d¹⁰6s²6p²
4.3. Bizmut - Bi [Xe] 4f¹⁴5d¹⁰6s²6p³
4.3.1. Charakterystyka ogólna
4.3.2. Wykrywanie kationu bizmutu(III), Bi³⁺
4.4. Miedź - Cu [Ar] 3d¹⁰4s¹
4.4.1. Charakterystyka ogólna
4.4.2. Wykrywanie kationu miedzi(II), Cu²⁺
4.5. Kadm - Cd [Kr] 4d¹⁰5s²
4.5.1. Charakterystyka ogólna
4.5.2. Wykrywanie kationu kadmu(II), Cd²⁺
4.6. Arsen - As [Ar] 3d¹⁰4s²4p³
4.6.1. Charakterystyka ogólna
4.6.2. Wykrywanie kationu arsenu(III), As³⁺
4.6.3. Wykrywanie kationu arsenu(V), As⁵⁺
4.7. Antymon - Sb [Kr] 4d¹⁰5s²5p³
4.7.1. Charakterystyka ogólna
4.7.2. Wykrywanie kationu antymonu(III), Sb³⁺
4.7.3. Wykrywanie kationu antymonu(V), Sb⁵⁺
4.8. Cyna - Sn [Kr] 4d¹⁰5s²5p²
4.8.1. Charakterystyka ogólna
4.8.2. Wykrywanie kationu cyny(II), Sn²⁺
4.8.3. Wykrywanie kationu cyny(IV), Sn⁴⁺
4.9. Tok analizy II grupy kationów
4.9.1. Uwagi wstępne
4.9.2. Schemat analizy

5. KATIONY III GRUPY ANALITYCZNEJ
5.1. Postępowanie wobec anionów przeszkadzających
5.2. Nikiel - Ni [Ar] 3d⁸4s²
5.2.1. Charakterystyka ogólna
5.2.2. Wykrywanie kationu niklu(II), Ni²⁺
5.3. Kobalt - Co [Ar] 3d⁷4s²
5.3.1. Charakterystyka ogólna
5.3.2. Wykrywanie kationu kobaltu(II), Co²⁺
5.4. Żelazo - Fe [Ar] 3d⁶4s²
5.4.1. Charakterystyka ogólna
5.4.2. Wykrywanie kationu żelaza(II), Fe²⁺
5.4.3. Wykrywanie kationu żelaza(III), Fe³⁺
5.5. Mangan - Mn [Ar] 3d⁵4s²
5.5.1. Charakterystyka ogólna
5.5.2. Wykrywanie kationu manganu(II), Mn²⁺
5.5.3. Wykrywanie manganu(VII), MnO^-₄
5.6. Chrom - Cr [Ar] 3d⁵4s¹
5.6.1. Charakterystyka ogólna
5.6.2. Wykrywanie kationu chromu(III), Cr³⁺
5.7. Glin - Al [Ne] 3s²p¹
5.7.1. Charakterystyka ogólna
5.7.2. Wykrywanie kationu glinu(III), Al³⁺
5.8. Cynk - Zn [Ar] 3d¹⁰4s²
5.8.1. Charakterystyka ogólna
5.8.2. Wykrywanie kationu cynku(II), Zn²⁺
5.9. Tok analizy III grupy kationów
5.9.1. Uwagi ogólne
5.9.2. Próby wstępne
5.9.3. Schemat analizy kationów III grupy analitycznej (jeden ze stosowanych)
5.1. Wapń - Ca [Ar] 4s²
5.1.1. Charakterystyka ogólna

6. KATIONY IV GRUPY ANALITYCZNEJ
6.1. Wapń - Ca [Ar] 4s²
6.1.1. Charakterystyka ogólna
6.1.2. Wykrywanie kationu wapnia(II), Ca²⁺
6.2. Stront - Sr [Kr] 5s²
6.2.1. Charakterystyka ogólna
6.2.2. Wykrywanie kationu strontu(II), Sr²⁺
6.3. Bar - Ba [Xe] 6s²
6.3.1. Charakterystyka ogólna
6.3.2. Wykrywanie kationu baru(II), Ba²⁺
6.4. Tok analizy IV grupy kationów
6.4.1. Warunki strącania
6.4.2. Schemat analizy

7. KATIONY V GRUPY ANALITYCZNEJ
7.1. Magnez - Mg [Ne] 3s²
7.1.1. Charakterystyka ogólna
7.1.2. Wykrywanie kationu magnezu(II), Mg²⁺
7.2. Sód - Na [Ne] 3s¹
7.2.1. Charakterystyka ogólna
7.2.2. Wykrywanie kationu sodu(I), Na⁺
7.3. Potas - K [Ar] 4s¹
7.3.1. Charakterystyka ogólna
7.3.2. Wykrywanie kationu_ potasu(I), K⁺
7.4. Amon - (NH₄)⁺
7.4.1. Charakterystyka ogólna
7.4.2. Wykrywanie kationu amonu(I), NH⁺₄
7.5. Tok analizy V grupy kationów

8. ANALIZA MIESZANINY KATIONÓW

ROZDZIAŁ II. ANIONY

1. ANALITYCZNA CHARAKTERYSTYKA ANIONÓW

2. WYKRYWANIE ANIONÓW W SIEDMIU GRUPACH ANALITYCZNYCH

3. REAKCJE CHARAKTERYSTYCZNE ANIONÓW
3.1. Grupa I. Anion chlorkowy (Cl^-), bromkowy (Br^-), jodkowy (J^-)
3.1.1. Wykrywanie chlorków
3.1.2. Wykrywanie bromków
3.1.3. Wykrywanie jodków
3.1.4. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów I grupy
3.2. Grupa II. Anion siarczanowy(VI) (SO^2-₄), siarczanowy(IV) (SO^2-₃), tiosiarczanowy(VI) (S₂O^2-₃), siarczkowy (S^2-), węglanowy (CO^2-₃)
3.2.1. Wykrywanie siarczanów(VI)
3.2.2. Wykrywanie siarczanów(IV)
3.2.3. Wykrywanie tiosiarczanów(VI)
3.2.4. Wykrywanie siarczków
3.2.5. Wykrywanie węglanów
3.2.6. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów II grupy
3.3. Grupa III. Anion azotanowy(V) (NO^-₃), azotanowy(III) (NO^-₂), chloranowy(I) (ClO^-), chloranowy(V) (Cl^-₃), chloranowy(VII) (ClO^-₄), chromianowy(VI) (CrO^2-₄), dichromianowy(VI) (Cr₂O^2-₇)
3.3.1. Wykrywanie azotanów(V)
3.3.2. Wykrywanie azotanów(III)
3.3.3. Wykrywanie chloranów(I)
3.3.4. Wykrywanie chloranów(V)
3.3.5. Wykrywanie chloranów(VII)
3.3.6. Wykrywanie chromianów(VI)
3.3.7. Wykrywanie dichromianów(VI)
3.3.8. Zestawienie ważniejszych reakcji na aniony III grupy
3.4. Grupa IV. Aniony fluorkowy (F^-), metakrzemianowy (SiO^2-₃), heksafluorokrzemianowy (SiF^2-₆), metaboranowy (BO^-₂)
3.4.1. Wykrywanie fluorków
3.4.2. Wykrywanie metakrzemianów
3.4.3. Wykrywanie fluorokrzemianów
3.4.4. Wykrywanie boranów
3.4.5. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów IV grupy
3.5. Grupa V. Anion cyjankowy (CN^-), heksacyjanożelazianowy(III) (żelazicyjankowy) (Fe(CN)^3-₆), heksacyjanożelazianowy(II) (żelazocyjankowy) (Fe(CN)^4-₆), tiocyjanianowy (rodankowy) (SCN^-)
3.5.1. Wykrywanie cyjanków
3.5.2. Wykrywanie heksacyjanożelazianów(III) (żelazicyjanków)
3.5.3. Wykrywanie heksacyjanożelazianów(II) (żelazocyjanków)
3.5.4. Wykrywanie tiocyjanianów (rodanków)
3.5.5. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów V grupy
3.6. Grupa VI. Anion fosforanowy(V) (PO^3-₄), fosfonianowy (hydrotrioksofosforanowy(III)) (HPO^2-₃), arsenianowy(V) (AsO^3-₄), arsenianowy(III) (AsO^3-₃)
3.6.1. Wykrywanie fosforanów(V) i fosfonianów(III)
3.6.2. Wykrywanie arsenianów(V) i arsenianów(III)
3.6.3. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów VI grupy
3.7. Grupa VII. Anion octanowy (CH₃COO^-), szczawianowy (C²O^2-₄), winianowy (C₄H₄O^2-₆)
3.7.1. Wykrywanie octanów
3.7.2. Wykrywanie szczawianów
3.7.3. Wykrywanie winianów
3.7.4. Zestawienie ważniejszych reakcji anionów VII grupy

4. PODZIAŁ ANIONÓW NA GRUPY WEDŁUG BUNSENA
4.1. Badania wstępne
4.2. Badania systematyczne

5. SCHEMAT ANALIZY ANIONÓW WEDŁUG CALDONA I GENTILA

6. SCHEMAT ANALIZY ANIONÓW WEDŁUG MIŁOBĘDZKIEGO
6.1. Analiza mieszaniny anionów
6.1.1. Aniony wykrywane w próbach wstępnych
6.1.2. Aniony wykrywane w grupach

7. SPOSOBY PRZEPROWADZANIA ANALIZY ANIONÓW
7.1. Wykrywanie anionów bezpośrednio z pierwotnej analizy
7.1.1. Fluorki
7.1.2. Azotany(V)
7.1.3. Węglany
7.1.4. Krzemiany
7.1.5. Borany
7.1.6. Octany
7.2. Wykrywanie anionów w mieszaninie kationów
7.2.1. Przygotowanie wyciągu sodowego
7.2.2. Wykrywanie anionów - utleniaczy
7.2.3. Wykrywanie anionów - reduktorów
7.2.4. Aniony wytrącające się pod wpływem jonu Ba²⁺
7.2.5. Aniony wytrącające się pod wpływem jonu Ca²⁺
7.2.6. Aniony wytrącające się pod wpływem jonu Ag⁺
7.2.7. Specyficzna próba na S^2- z pentacyjanonitrozylżelazianem(III) sodu (nitroprusydkiem sodu)
7.3. Wykrywanie: CN^-, SCN^-, F^-, Cl^-, Br^-, I^-
7.3.1. Cyjanki
7.3.2. Tiocyjaniany
7.3.3. Fluorki
7.3.4. Jodki, chlorki, bromki
7.3.5. Uwagi dotyczące wykrywania: Cl^-, Br^-, I^- i SCN^-
7.4. Wykrywanie: S^2-, SO^2-₃, SO^2-₄, S₂O^2-₃
7.4.1. Siarczki
7.4.2. Siarczany(IV)
7.4.3. Siarczany(VI)
7.4.4. Tiosiarczany(VI)
7.4.5. Schemat analizy
7.5. Wykrywanie NO^-₂ i NO^-₃
7.5.1. Azotany(III)
7.5.2. Azotany(V)
7.6. Wykrywanie anionów: PO^3-₄, C₂O^2-₄, C₄H₄O^2-₆
7.6.1. Fosforany(V)
7.6.2. Szczawiany
7.6.3. Winiany
7.7. Wykrywanie: [Fe(CN)₆]^4- i [Fe(CN)₆]^3-
7.7.1. Cyjanożelaziany(II)
7.7.2. Cyjanożelaziany(III)
7.8. Inne metody ustalania składu chemicznego substancji

CZĘŚĆ TRZECIA

INFORMACJE UZUPEŁNIAJĄCE
1. ZESTAWIENIE NIEKTÓRYCH WŁAŚCIWOŚCI PIERWIASTKÓW TWORZĄCYCH ANIONY
2. PRZYKŁADY UTLENIACZY I REDUKTORÓW
3. PRZYKŁADY REAKCJI REDOKS
4. ROZPUSZCZALNOŚĆ SOLI I WODOROTLENKÓW W WODZIE
5. NIEKTÓRE WŁAŚCIWOŚCI SIARCZKÓW METALI
6. STALE DIELEKTRYCZNE ROZPUSZCZALNIKÓW W TEMPERATURZE 20°C
7. NAZWY LIGANDÓW NIEORGANICZNYCH
8. NAZWY I WZORY NIEKTÓRYCH KOMPLEKSÓW
9. MOC NIEKTÓRYCH KWASÓW
10. MOC NIEKTÓRYCH ZASAD
11. PRZYKŁADY TLENKÓW AMFOTERYCZNYCH I ODPOWIADAJĄCYCH IM WODOROTLENKÓW
12. PRZYKŁADY TLENKÓW PODWÓJNYCH
13. ZESTAW ODCZYNNIKÓW STOSOWANYCH W PÓŁMIKROANALIZIE JAKOŚCIOWEJ
14. WYBRANE SPOSOBY NAZEWNICTWA ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
SKOROWIDZ