Twórczość wrocławskiego poety mistycznego Johanna Schefflera alias Angelusa
Silesiusa można by – w nieco górnolotny sposób – uznać za trwałą część
kulturowego dziedzictwa Europy. Takie przyporządkowanie uprawomocniają
przynajmniej trzy fakty: 1) jej wysoki poziom artystyczny, wyróżniający
poetę szczególnie na tle poezji baroku, 2) jej par excellence europejskie
korzenie (bywały w świecie, wszechstronnie wykształcony Ślązak czerpał
pełnymi garściami z dorobku kultury łacińskiej, niemieckiej,
holenderskiej, hiszpańskiej, włoskiej, francuskiej), 3) rola jego
produktu (nie tylko) artystycznego, silnie oddziałującego tak na autorów
mu współczesnych, jak i późniejszych, oraz na rozwój takich form jak
pieśń religijna czy sentencja. Pomimo znaczącej roli, jaką odegrał,
efekty jego działalności (poza)literackiej długi czas były w Polsce –
kraju, z którym związany jest osobą ojca – całkowicie ignorowane. Nawet
popularyzacja wyimków z jego dorobku przez Adama Mickiewicza (1836)
niewiele w tym obrazie zmieniła. Ukazujące się w okresie międzywojennym
przekłady oraz inne próby wzbudzenia zainteresowania osobą mistyka w
pierwszych latach po drugiej wojnie światowej nie oznaczały żadnej nowej
jakości na polu recepcji Ślązaka. Dopiero kolejne dziesięciolecia
zaowocowały coraz liczniejszymi publikacjami oraz silną medializacją
postaci wrocławianina. Trudno wobec takiego obrotu sprawy nie dostrzec
daleko posuniętej przypadkowości, cechującej polską recepcję. O ile na
Zachodzie odbiór poszczególnych zjawisk kulturowych wynikał zazwyczaj z
charakteru danego okresu, budującego lub negującego zainteresowanie dla
konkretnych przejawów twórczości, o tyle nie da się tego powiedzieć o
Polsce. Jeśli więc – ad exemplum – romantyzm przyniósł po
dziesięcioleciach zapomnienia (przynajmniej w obrębie kultury świeckiej)
prawdziwy renesans zainteresowania twórczością Angelusa Silesiusa w
Niemczech, to na gruncie rodzimym było zgoła inaczej. Ani religijne
wrzenie romantyzmu, ani niekwestionowany autorytet Mickiewicza nie były w
stanie zaszczepić wśród Polaków zainteresowania liryką wrocławianina.
|
