Języki słowiańskie nie wykazują zasadniczych różnic typologicznych ani pod względem gramatycznym, semantycznym, ani fonetycznym, czy fonologicznym. Wszystkie są językami syntetycznymi, w mniejszym lub większym stopniu fleksyjnymi i wszystkie należą do tak zwanych języków spółgłoskowych. Jednakże ograniczając się tylko do świata słowiańskiego odnajdziemy wyraźne różnice, związane ze stopniowalnością tych cech. Charakterystyczne są też pewne współzależności między gramatyką a fonetyką, chociaż, jak pokazują sytuacje przejściowe, nie mają one charakteru koniecznego. Mamy tu na myśli banalny fakt: języki o strukturze fonetycznej bardziej konserwatywnej ( z rozbudowaną korelacją fonologiczną i/lub fonetyczną palatalności spółgłoskowej) są również bardziej fleksyjne, podczas gdy języki ligi bałkańskiej i sąsiednie, o ograniczonej fleksji, mają również systemy fonologiczne „mniej spółgłoskowe”. Polaryzacja fonetyki słowiańskiej ukształtowała się jako efekt działania zarówno czynników wewnątrzrozwojowych, jak i zewnętrznych, które stanowią istotny, jeśli nie główny, bodziec inicjujący zmiany o określonym charakterze. Generalny kierunek rozwoju fonetycznego jest taki sam na całym obszarze słowiańskojęzycznym. Zróżnicowanie o charakterze typologicznym wynika z różnego stopnia zaawansowanie głównych tendencji rozwojowych fonetyki słowiańskiej – decydują o tym przede wszystkim różne konteksty innych języków, z którymi dawniej i obecnie języki słowiańskie wchodzą w kontakt. Wyraźnie orientalny typ fonetyki słowiańskiej, jaki rozwinął się w prasłowiańskim, zapewne pod wpływem jakichś języków ałtajskich (zob. w części „Palatalność”) polegał na tzw. Synharmonizmie sylabicznym: wszystkie segmenty w sylabie były tak samo nacechowane ze względu na opozycję palatalności. To znaczy, że przednimi samogłoskami występowały tylko spółgłoski miękkie, a przed tylnymi twarde – zapewne były to sylabofonemy typu CB. Miękkie spółgłoski, uogólniając, dalej rozwijały się dwutorowo. Miękkość, pierwotnie kontekstowa, mogła ulec wzmocnieniu, fonologizacji (północ i wschód), lub osłabieniu i zanikowi (południe). Równocześnie rozluźnia się też więź segmentów w ramach sylaby.
Spis treści:
Słowo wstępne Stanisław Gajda
Wstęp Stefan Grzybowski, Irena Sawicka
1. Palatalność 1.1. Palatalność jako jeden z podstawowych czynników rozwojowych fonetyki słowiańskiej i podstawa typologicznego zróżnicowania – Irena Sawicka 1.2. Факто, обуславливающие течение фонетического процесса - изменения C’C’ > CC’ в современном русском языке – Леоиuб Касамкuн 1.3. Palatalność asymilacyjna w języku polskim – Magdalena Osowicka-Kondratowicz, Agnieszka Serowik 1.4. Derivational Optimality Theory and Dental Nasal Palatalization In Polish – Jerzy Rubach
2. Sylaby 2.1. Zróznicowanie typologiczne słowiańskich modeli sylabicznych – Irena Sawicka 2.2. Najnowsze zmiany w strukturze sylaby w języku rosyjskim – Tatiana Zinowiewa 2.3. Uwagi na temat sylaby białoruskiej – Irena Sawicka
3. Sandhi 3.1. Upodobnienia pod względem dźwięczności – Irena Sawicka 3.2. Bałkańskie odstępstwa od słowiańskiego sandhi – Anna Korytowska, Irena Sawicka 3.3. Aсимiляцiя за yчастю голосу в сучасній українській літературній мові – Любмuла Xoменко
4. Uwagi na temat ilościowej charakterystyki fonetyki słowiańskiej – Anna Korytowska, Irena Sawicka 4.1. Charakterystyka ogólna 4.2. Grupy spółgłoskowe 4.3. Grupy samogłoskowe
5. Prozodia 5.1. Podstawowe fakty z zakresu prozodii wyrazu i frazy – Irena Sawicka 5.2. Съпоставително изследване на някои интонационни xapaктеистики на славянските езици
6. Podsumowanie – Stefan Grzybowski, Irena Sawicka
Synopsis
1. Języki na północ od Karpat 1.1. Język polski – Irena Sawicka 1.2. Język łużycki – Edward Wojnar 1.3. Język Rosyjski – Леоиuб Касамкuн 1.4. Język ukraiński – Любмuла Xoменко 1.5. Język białoruski – Anna Miatluk, Irena Sawicka
2. Języki nie klasyfikujące się jednoznacznie 2.1. Język bułgarski 2.2. Język kaszubski – Irena Sawicka
3. Język na południe od Karpat 3.1. Jezyk czeski – Zdena Palkova 3.2. Język słowacki – Jan Sabol 3.3. Język słoweński – Hotimir Tivadar 3.4. Język chorwacki – Damir Horga, Ivo Skarić 3.5. Język serbski – Silwana Punisić, Irena Sawicka 3.6. Język macedoński – Irena Sawicka
Cytowana literatura A Comparative Study of Modern Slavica Languages Die slavischen Sprachen der Gegenwart in vergleichender Sicht Adresy autorów
|