Przedstawione w niniejszej pracy poglądy rosyjskich myślicieli na temat problematyki cierpienia i śmierci stanowią tylko wycinek eschatologicznych zainteresowań całej rosyjskiej religijnej filozofii. Tym niemniej na ich podstawie można wyrobić sąd o specyfice rosyjskiego myślenia na temat tych kluczowych dla istnienia ludzkiego fenomenów. Przede wszystkim nasuwa się ta oto podstawowa uwaga, że rosyjscy myśliciele nie traktowali zagadnień związanych z cierpieniem i śmiercią jako problemów tylko poznawczych, lecz umieszczali je w eschatologicznej perspektywie zbawienia. Temat zbawienia przewija się przez wszystkie prezentowane koncepcje. Cierpienie i śmierć nie są w nich traktowane jako pewne wyjściowe fenomeny, jako dane, które należy zbadać, zanalizować i opisać. Rosyjscy myśliciele dostrzegają ich nieprzystawalność do ludzkich aspiracji, pragnień i dążeń. Człowiek jawi się im jako ktoś znacznie więcej aniżeli byt podlegający przyrodniczym prawidłowościom, ponieważ konstatuje nieustannie swój związek z boskimi źródłami życia. Tak jest u Fiodorowi, który za wzór relacji między ludźmi uważa wewnętrzne życie Trójcy Świętej, u Bułgakowa , gdzie podstawową zasadą stworzenia jest jego sofijność, u Niesmiełowa, według którego zagadka człowieka wyraża się w tym, że nosi on w sobie niezatarty obraz Boga, czy u Karsawina, włączającego całe stworzenie we wszechjedność Absolutu, a także u Bierdiajewa, dla którego istotą człowieka jest jego powołanie do twórczości, mającej boskie korzenie. To boskie pochodzenie istoty ludzkiej, stojącej na szczycie stworzenia, powoduje, że cierpienie i śmierć są przez ludzi obierane jako ontologiczny skandal i dysonans.

Spis treści

1. Zagadnienie wstępne – możliwości ekspilacji fenomenów cierpienia, umierania i śmierci w refleksji filozoficznej

2. Eschatocentryzm Nikołaja Fiodorowa

3. Sofiologia śmierci Sergiusza Bułgakowa

4. Antropologiczna soteriologia Wiktora Niesmiełowa

5. Paradoksy eschatologii Lwa Karsawina

6. Metafizyka eschatologiczna Nikołaja Bierdiajewa

Wnioski końcowe

Bibliografia

Streszczenie

Summary