Udział w wyborach kolegialnych instytucji państwa zawsze jest działaniem politycznym – i nie ma większego znaczenia, czy jest to państwo w pełni demokratyczne, czy takie, w którym instytucje wybieralne stanowią fasadę dla systemu mającego niewiele wspólnego z rzeczywistym wpływem społeczeństwa na kierowanie państwem. Krótki bo zaledwie 9-letni okres istnienia w Rosji monarchii, tak trafnie nazwanej przez Ludwika Bazylowa „przedstawicielską”, był dla Polaków zamieszkujących te części dawnej Rzeczypospolitej – nazywane Ziemiami Zabranymi, a w rosyjskiej oficjalnej nomenklaturze Krajem Zachodnim (Północno – Zachodnim i Południowo – Zachodnim) lub guberniami zachodnimi – okresem wzmożonej działalności politycznej. Na tle działalności politycznej innych narodowości zamieszkujących Rosję działalność Polaków nie była w tym czasie czymś nadzwyczajnym choć w zestawieniu z wcześniejszą historią Rosji trudno badanego okresu nie zaliczyć pod tym względem do wyjątkowych. Był to czas, kiedy w całym państwie rosyjskim rozwijało się legalne Zycie polityczne, tym ciekawsze i bogatsze, że do wielobarwności wynikającej z różnorodności politycznej dochodziły jeszcze cechy oryginalne i wyjątkowe, związane z wielonarodowym składem społeczeństwa znajdującego się pod berłem Romanowów. Ale jeśli można znaleźć jeszcze więcej podobieństw między położeniem i uczestniczeniem w życiu politycznym wszystkich Polaków oraz innych narodów mieszkających w całym imperium rosyjskim (z pewnymi zastrzeżeniami włączając tu Królestwo Polskie) – to w odniesieniu do polskiego ziemiaństwa z Ziem Zabranych analogie te kończyły się na bardzo ogólnych porównaniach.

Spis treści

1. Przepisy ordynacji wyborczej do I, II, III, IV Dumy Państwowej i Rady Państwa

   1. Ordynacja wyborcza do I i II Dumy Państwowej

   2. Ordynacja wyborcza do III i IV Dumy Państwowej

   3. Przepisy wyborcze do Rady Państwa

2. Wybory do I Dumy Państwowej

3. Wybory do II Dumy Państwowej

4. Przebieg wyborów do III i IV Dumy

5. Wybory do Rady Państwa w latach 1906, 1910 i 1913

6. Wokół wyborów

1. Przygotowanie i przebieg akcji wyborczej

2. Nadużycia i niesprawiedliwości

7. Portret zbiorowy posłów

Zakończenie

Bibliografia

Wykaz tabel

Indeks nazwisk

Indeks nazw miejscowych

Summary