Dymorfizm płciowy jest ewolucyjną odpowiedzią na potrzeby reprodukcyjne danego gatunku podlegającego oddziaływaniom specyficznego zestawu warunków środowiska. Dymorfizm u naczelnych jest zjawiskiem istotnym ze względu na jego specyfikę gatunkową z jednej strony i korelację ze wzorcami zachowań społecznych – z drugiej. Wiedza o kopalnych hominidach z konieczności ograniczona jest głównie do ich morfologii – o zachowaniach można wnioskować jedynie pośrednio, na podstawie śladów ich działalności. Znaleziska przedstawicieli grupy australopiteków – naszych przodków z przed milionów lat, choć gromadzone są od kilkudziesięciu lat, ciągle jednak są niezbyt liczne, warto jednak, korzystając z zwiększającego się zasobu znalezisk, próbować wiedzę w zakresie ich możliwych form życia społecznego pogłębić.

Celem tej monografii było określenie rozmiarów i ustalenie wzorca dymorfizmu płciowego południowoafrykańskich australopiteków, co pozwoliło na nową próbę interpretacji niektórych aspektów ich zachowań społecznych. Podstawą analizy stały się materiały kopalne (czaszkowo – zębowe) dwóch gatunków plio - plejstoceńskich hominidów, pochodzących ze stanowisk Republiki Południowej Afryki (Australopithecus africanus i Australopithecus robustus). Materiałem porównawczym pozwalającym na przetestowanie metod analizy szczątków kopalnych były czaszki i zęby współczesnym hominidów, afrykańskich małp człekokształtnych – goryla i szympansa o znanej płci, behawiorze i ekologii.

1. WSTĘP

   1. Południowoafrykańskie australopiteki. Wprowadzenie

   2. Dymorfizm płciowy

   3. Cele pracy

2. MATERIAŁY

   1. Charakterystyka materiału kopalnego

      1. Stanowiska i osobniki Australopithecus africanus

      2. Stanowiska i osobniki Australopithecus robustus

   2. Materiał porównawczy

   3. Zestaw pomiarów

3. METODY

   1. Wybór wskaźnika dymorfizmu

   2. Ocena dymorfizmu na materiale kopalnym. Charakterystyka metod

   3. Trafność wyboru metody szacowania dymorfizmu. „Dobroć metody”

   4. Wzorce zmienności i dymorfizmu. Statystyka rang

   5. Analiza skupień

4. ROZMIARY I WZÓR DYMORFIZMU MAŁP CZŁEKOKSZTAŁTNYCH

   1. Dymorfizm uzębienia

      1. Podstawowe charakterystyki statystyczne

      2. Rozmiary dymorfizmu płciowego

   2. Dymorfizm czaszki

      1. Podstawowe charakterystyki statystyczne

      2. Rozmiary dymorfizmu płciowego

   3. „Dobroć” metody szacowania dymorfizmu

      1. Dymorfizm płciowy pomiarów zębów

      2. Dymorfizm płciowy pomiarów czaszki

      3. Dziewiętnaście wybranych cech czaszki

   4. Wzorce zmienności i dymorfizmu płciowego małp

      1. Profile cech zębów

      2. Profile cech czaszki

5. ZMIENNOŚĆ MIĘDZYGATUNKOWA HOMINIDÓW

   1. Analiza zębów Australopithecus africanus i A. robustus

   2. Analiza czaszek australopiteków

   3. Wzorce zmienności

      1. Profile cech zębów

      2. Profile cech czaszki

6. DYMORFIZM PŁCIOWY AUSTRALOPITEKÓW

   1. Szacowanie dymorfizmu australopiteków na podstawie zębów

      1. Zmienność i rozkłady

      2. Oszacowany dymorfizm płciowy

      3. Profile zmienności i dymorfizmu zębów australopiteków na tle małp

   2. Szacowanie dymorfizmu australopiteków na podstawie czaszki

      1. Oszacowany dymorfizm płciowy

      2. Profile zmienności i dymorfizmu czaszek australopiteków na tle małp

      3. Korelacja i szacowanie wskaźnika dymorfizmu ze współczynnikami zmienności

   3. Grupowanie według płci metodą analizy skupień

      1. Procedury i materiały

      2. Wyniki analizy skupień w odniesieniu do małp

      3. Wyniki analizy skupień w odniesieniu do Australopithecus robustus

   4. Konfrontacja i dyskusja wyników

7. EKOLOGICZNO SPOŁECZNE IMPLIKACJE DYMORFIZMU AUSTRALOPITEKÓW

   1. Dyskusja na temat rozmiarów dymorfizmu

   2. Dymorfizm płciowy i jego ekologiczne uwarunkowania

   3. System skojarzeń a dymorfizm płciowy

      1. Haremy i opóźnione dojrzewanie samców Australopithecus robustus. Koncepcja Lockwooda

      2. Wnioskowanie na temat zachowań australopiteków

8. PODSUMOWANIE

ANEKSY

1. Ryciny uzupełniające do rozdziału 4

2. Materiały porównawcze (goryle i szympansy)