Proces projektowania różnego rodzaju budynków jest złożony i wymaga rzetelnej znajomości podstaw budownictwa, techniki, ergonomii, socjologii itp., a także obowiązujących przepisów formalnoprawnych.

W celu racjonalnego zagospodarowania terenów i sterowania rozbudową miast, wsi i osiedli jednostki administracji państwowej sporządzają planu ogólne zagospodarowania terenu, a na ich podstawie planu szczegółowe. Opracowania te wykonywane są przez zespołu urbanistów i architektów, przy udziale specjalistów z różnych dziedzin gospodarki, i przestawiane do ogólnospołecznej konsultacji, a następnie zatwierdzane na sesjach rad gminnych, powiatowych lub miejskich. Po zatwierdzeniu stanowią wytyczne dla władz architektoniczno-budowlanych przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwoleń na budowę [23]. Na ich podstawie opracowuje się plany realizacyjne i projekty budowlane.

Projekt budowlany powinien spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub w pozwoleniu na budowę. Zakres i treść projektu budowlanego powinny być dostosowane do specyfiki i charakteru obiektu oraz stopnia skomplikowania robót budowlanych. Więcej informacji na ten temat zamieszczono w rozdziale 3 tomu 3 opracowania [11].

Na etapie projektowania do obowiązków głównego projektanta należy:

• kształtowanie bryły budynku
• zharmonizowanie rozwiązań architektoniczno - konstrukcyjno - funkcjonalno - ekonomicznych,
• optymalizacja rozwiązań funkcjonalnych.

Kształt budynku powinien nawiązywać do istniejącej lub projektowanej zabudowy oraz do charakterystycznych elementów regionalnych, a także spełniać potrzeby funkcjonalne i zaspokajać odczucia estetyczne przyszłych użytkowników. Aby dobrze zaprojektować budynek, trzeba zazwyczaj doprowadzić do kompromisu między formą, funkcją, konstrukcją i kosztami budowy. Żaden z tych elementów nie powinien dominować nad innymi, wręcz muszą się one wzajemnie uzupełniać i tworzyć spójną całość. W przeciwnym wypadku mogą pojawić się niepożądane skutki i nieprawidłowości. Przykładem mogą być budynki powstałem w okresach: funkcjonalizmu, konstruktywizmu, formizmu czy też zrealizowane w ramach tzw. budownictwa oszczędnego, bazującego na materiałach zastępczych i wznoszone przez niewykwalifikowaną tanią siłę roboczą.

Jednemu z haseł funkcjonalizmu, że domu to „maszyny do mieszkania”, podporządkowano projektowanie i wykonawstwo. Powstały w tym okresie, głównie na przedmieściach dużych miast, budynki i osiedla przeznaczone przede wszystkim dla robotników. Budynki te cechowały: prostota wykonania, brak ozdób i niska cena. Mieszkania były najczęściej dwupoziomowe, z małymi laboratoryjnymi kuchniami i wbudowanymi szafami. W ich układy funkcjonalne zostały wkomponowane pomieszczenia sanitarne, które dotąd wykonywano na zewnątrz budynku lub sytuowano na klatkach schodowych. Elementem wyróżniającym budynki okresów funkcjonalizmu spośród innych są podwórka zwane często „studniami”. Obiekty takie spotyka się w wielu duży miastach.

W okresie konstruktywizmu wyeksponowana była przede wszystkim konstrukcja. Powstały wówczas bardzo niefunkcjonalne budynki, takie jak np. Centralny Dom Towarowy w Warszawie czy Dom Towarowy „Okrąglak” w Poznaniu.

W okresie formizmu nastąpił nawrót do kolumnady, arkad, attyk, portali i płaskorzeźb. Elewacje przytłaczały skala i przepychem dekoracji. Budynki udawały to, czym nie były: biurowce – pałace, portale kamienic – portale kościołów. Przykładami mogą być budynki administracyjne dawnej huty im. Lenina w Krakowie, zabudowa placu Konstytucji w Warszawie, całe miasto Nowa Huta oraz inne obiekty z epoki tzw. socrealizmu.

Budownictwo oszczędne pojawiało się zawsze w okresach kryzysów ekonomicznych i braków materiałowych. Budowano wówczas z pustaków żużlowych, cegieł rozbiórkowych i innych drugorzędnych materiałów. Posadzki wykonywano z jastrychów i tanich tworzyw sztucznych. Kuchnie były ciemne bez okien.

Spis rozdziałów

1. Budynki o konstrukcji murowej
2. Budynki o konstrukcji drewnianej
3. Budynki o konstrukcji żelbetowej
4. Budynki o konstrukcji metalowej
5. Konstrukcje budowlane dużych rozpiętości
6. Eksploatacja, naprawy, wzmacnianie i certyfikacja energetyczna budynków