Problem roli społecznej, jaką ma do odegrania nauczyciel, jest stale obecnym elementem dyskusji nad systemem oświaty. Zmieniająca się sytuacja społeczno-polityczna implikuje coraz to nowe zadania stawiane przedstawicielom tej grupy zawodowej. W minionym półwieczu w Polsce we wszystkich aspektach życia społecznego nastąpiły ważne zmiany. Postawa nauczycieli miała bardzo istotne znaczenie dla losów dokonującej się transformacji, gdyż należeli oni do najaktywniejszych kreatorów tych przeobrażeń.
Wiele faktów z tego okresu trudno poddać jednoznacznej ocenie. Ich krytykowanie ułatwia znajomość efektów określonych wydarzeń, interpretacja taka zawsze jednak musi uwzględniać warunki, w jakich one następowały.
W rolach społecznych odgrywanych wówczas przez nauczycieli pewne elementy nie ulegały większym zmianom, będąc w oczywisty sposób przypisane temu zawodowi. Były też takie, które wymuszono określonymi potrzebami czasu lub też zostały temu środowisku narzucone. Oczekiwania wobec nauczycieli były zróżnicowane, często nie przystawały do ówczesnej rzeczywistości. Często oni sami nie wiedzieli, co się powinno mieścić w zakresie roli, którą mają odegrać.
Prześledzenie przemian roli społecznej nauczycieli może być pomocne w kreowaniu współczesnych wizji zadań stawianych przed przedstawicielami tego zawodu, a także w sprecyzowaniu i zweryfikowaniu sposobów oceny ich pracy.

Spis treści:

Wprowadzanie

I. Nauczyciel organizatorem życia na Dolnym Śląsku. Szkoła w okresie pionierskim 1945/1946-1947/1948
1. Uwarunkowania społeczno-polityczne
2. Dolny Śląsk w okresie pionierskim
3. Udział nauczycieli w organizacji szkolnictwa
4. Rola szkoły i nauczycieli w integracji społecznej mieszkańców Dolnego Śląska
4.1. Aktywność oświatowo-szkoleniowa nauczycieli
4.2. Aktywność kulturalno-artystyczna nauczycieli
4.3. Aktywność społeczno-polityczna nauczycieli

II. Nauczyciel w służbie ideologii. Szkoła w okresie stalinowskim 1948/1949-1955/1956
1. Wpływ ideologii na życie społeczne
2. Przystosowanie się szkoły do założeń ideologii
2.1. Kult jednostki w szkole
2.2. ?Produkcja" szkolna
2.3. Walka o ?nowego człowieka
3. Relacje między zawodową i pozazawodową rolą nauczycieli
3.1. Role związane z osobą nauczyciela
3.2. Role nauczycieli związane ze szkołą
3.3. Role nauczycieli związane ze środowiskiem

III. Nauczyciel jako animator postępu pedagogicznego. Oświata w okresie ?małej stabilizacji" 1956/1957-1969/1970
1. Uwarunkowania społeczno-polityczne przemian lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych
2. Odbicie przemian październikowych w stosunkach społecznych w szkole
3. Przeobrażenia w oświacie wynikające z reformy szkolnej lat sześćdziesiątych
3.1 Sytuacja w oświacie Dolnego Śląska przed reformą
3.2 Założenia reformy
3.3 Warunki wdrażania reformy na Dolnym Śląsku
4. Środowisko nauczycielskie wobec nowych wymagań

IV. Nauczyciel budowniczym ?drugiej Polski". Szkoła w okresie tworzenia podstaw nowego ładu społecznego 1970/1971-1974/1975
1. Uwarunkowania społeczno-polityczne przygotowywanej reformy systemu szkolnego
2. Nowa wizja oświaty i nowe wymagania wobec nauczycieli
3. Rola nauczycieli w tworzeniu nowego ładu społecznego
3.1. O nowy model systemu szkolnego
3.2. O nauczyciela na miarę potrzeb
3.3. O jednolity front wychowania

Zakończenie
Wykaz osób, które udzieliły wywiadów
Źródła i literatura