Teksty zawarte w tym tomie powstawały przez wiele dziesiecioleci, najstarszy z nich pochodzi z 1959 roku, ostatnie 2001 roku. Dotyczą one zagadnień historii XX, a czasami także XIX wieku. Odbijają różne i zmieniające się zainteresowania autora: historią polityczną Polski i Niemiec, dziejami demokratycznego ruchu socjalistycznego, dziejami antydemokratycznych ruchów autorytarnych, faszystowskich i komunistycznych, historią polskich Żydów i kwestii żydowskiej w Polsce. Są to artykuły poświęcone wielkim problemom widzianym "z lotu ptaka" i drobaizgowe studia źródłowe, mające za przedmiot zagadnienia zdaniem autora interesujące, choć nieodgrywające decydującej roli w procesach historycznych.

Spis treści:

Przedmowa

LĄD EUROPEJSKI
Pouczająca lekcja Wersalu   
Hitler - hitleryzm
System faszystowski a autorytarny. Uwagi polemiczne
Demokracja i dyktatura w Europie XX wieku
Polska w nowej sytuacji geopolitycznej ostatniego dziesięciolecia

SOCJALIZM - KOMUNIZM
Lewica i totalitaryzm   
Nurt opozycyjny w PPS Frakcji Rewolucyjnej i PPS Opozycja (1909-1914)
Polski ruch robotniczy wobec tradycji Trzeciego Maja
Między jednością narodową a ponadnarodową solidarnością klasową. Wielonarodowy ruch robotniczy w państwie polskim 1918-1939   
Kultura polityczna a struktury organizacyjne w ruchu robotniczym międzywojennej
Polski
Jedyna ojczyzna proletariatu - ZSRR: w dobrym i złym to jest mój kraj
Z dziejów PPS (1944-1948)
Komunizm Europy Środkowo-Wschodniej jako nieudana próba tworzenia ponadnarodowego porządku   
Tajny referat Chruszczowa i jego recepcja w Środkowo-Wschodniej Europie
Kryzysy i ich przezwyciężanie w krajach komunistycznych
Czy Polsce lat 1980-1981 groziła sowiecka interwencja? Sprawa wprowadzenia stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku
Polityka reform Gorbaczowa i przełom w Europie Środkowo-Wschodniej 1989/1990 z polskiej perspektywy   
Polska komunistyczna. Znaczenie sposobu pojmowania polskiej historii w procesie transformacji do demokracji

KULTURA POLITYCZNA I MORALNOŚĆ
Kultura polityczna Polski: historia i teraźniejszość
Pamięć i niepamięć
Na 8 maja 1985 roku
Polityka i moralność
Zło historyczne, ale zło. Wysiedlenie - Vertreibung - przesiedlenie - repatriacja
Historia nadużyta
Czy demokracja może być autorytarna?

NIEMCY
Polska, Niemcy a europejskie wzorce życia politycznego i społecznego
I wojna światowa (stosunki polsko-niemieckie)
Niemiecki komunizm. Próba bilansu
Niemiecki ?spór historyków" - między emocjami a chęcią zrozumienia
Europa Wschodnia i nowy niemiecki porządek państwowy
Przemiany polityczne w Polsce i NRD w 1989 roku oraz ich tempo i specyfika w latach późniejszych
Niemcy w poszukiwaniu swej racji stanu
Stosunek niemieckich środowisk politycznych do Rosji

DZIEJE II RZECZYPOSPOLITEJ
Partie polityczne w międzywojennej Polsce. Próba klasyfikacji
Naprawiacze, zetowcy i Związek Patriotyczny

?SOLIDARNOŚĆ"
Fenomen ?Solidarności"    
O próbach, błędach, intelektualistach i pokorze
Funkcja politycznych mitów i rytuałów w związku zawodowym ?Solidarność"
Rok wolności   
Poślizg niekontrolowany    

ŻYDZI I HISTORIA POLSKI
Początki akulturacji Żydów wschodniogalicyjskich: na rozstajach kultur
Żydzi galicyjscy na pograniczu narodowym i kulturowym w X1X i na początku XX wieku
Żydzi galicyjscy na Uniwersytecie Wiedeńskim w okresie zaborów
Wielonarodowa prowincja Galicji w państwie K. und K
Polskie partie polityczne i antysemityzm
Żydowskie dążenia polityczne w II Rzeczypospolitej
Indeks osób
Indeks nazw geograficznych i etnicznych