Wiedeń, metropolia środkowej Europy, jest skalą wielkości bliski Warszawie - podobna liczba mieszkańców na niewiele mniejszej powierzchnia miasta. W licznych rankingach jakości życia miejskiego regularnie zajmuje miejsce w pierwszej piątce. Jednym z czynników tej wysokiej oceny jest dostępność mieszkań i jakość szeroko rozumianego środowiska zamieszkiwania.
W XX wieku gwałtowny wzrost ludności Wiednia doprowadził do sytuacji głodu mieszkaniowego, podobnie jak to miało miejsce w innych wielkich miastach. Szczególnie po pierwszej wojnie światowej, kwestia mieszkaniowa stała się jednym z głównych problemów politycznych, ekonomicznych i społecznych zarządów miejskich. Z całą ostrością zadawane było pytanie: czy dostęp do mieszkania jest prywatną sprawą obywatela, czy też wymaga rozwiązań instytucjonalnych?
Po dramatycznych zmianach politycznych i społecznych, stolica Austrii stała się pierwszym miastem świata, zarządzanym przez socjalistów. Odpowiedź nowego zarządu stolicy Austrii radykalnie odbiegała od prób zażegnania kryzysu mieszkaniowego, podejmowanych ówcześnie w innych krajach. Architekci wiedeńscy, uczniowie wielkiej szkoły Otto Wagnera, nie włączyli się w realizowanie założeń moderny - nowych miast, nowej urbanistyki, nowej architektury, nowoczesnych osiedli mieszkaniowych. Bez udziału w kongresach CIAM
(Congres International de l'Architecture Moderne), bez publikacji, rozgłosu i sławy, stali się, wraz z zarządem miasta, twórcami polityki mieszkaniowej, traktowanej jako priorytetowa użyteczność społeczna w mieście.
Podstawowe założenia tej, kontynuowanej do dziś, metapolityki były klarowne: mieszkania nie mogą być towarem w wolnym obrocie, tereny miejskie nie mogą być przedmiotem handlu i spekulacji, budownictwo mieszkaniowe nie może być zwyczajną częścią gospodarki rynkowej. Mieszkalnictwo jest nadrzędną infrastrukturą publiczną i wobec tego musi być przedmiotem interwencjonizmu władz publicznych, wraz z dofinansowaniem z funduszy miejskich i państwowych. W praktyce oznaczało to pełne poszanowanie tradycji miasta, utrzymanie jego, wyklętej przez modernistów, zwartej formy, lokalizację i budowę mieszkań komunalnych i subsydiowanych tak, aby zatrzeć w jego przestrzeni podziały społeczne, wynikające ze statusu materialnego, stosowanie sprawdzonych technologii budowlanych. Była to więc społecznie awangardowa, rewolucyjna treść w konserwatywnej formie urbanistycznej i architektonicznej.
Polityka ta była prowadzona, doskonalona, modyfikowana do nowych potrzeb przez minione 85 lat, a socjaliści, którzy zapewnili sprawne funkcjonowanie i rozwój organizmu miejskiego, wygrywali kolejne wybory w konserwatywnym ?mieście najemców".
W kontekście krytycznych głosów o ostatnim półwieczu rozwoju miast z gwałtownie rosnącymi rozlewiskami suburbii, problemami z komunikacją i bezpieczeństwem, z segregacją przestrzenną, okazuje się, że konserwatywny Wiedeń, funkcjonuje zgodnie ze wskazaniami powrotu do cywilizacji autentycznego miasta, zawartymi w najnowszych analizach.
Czy wiedeński alternatywny projekt zamieszkiwania w mieście okaże się modelowy dla ery rosnącej mobilności, czy zdoła dalej godzić cele res publica i res privata oraz utrzymać się jako użyteczność społeczna w zglobalizowanym świecie. Oto jeden z dylematów rozwoju tego miasta.

Spis treści: