Jedyny podręcznik w Polsce obejmujący całokształt zagadnień dotyczących nowoczesnego nauczania i uczenia się biologii, przyrody i ochrony środowiska. Został oparty na nowoczesnych światowych tendencjach edukacji biologicznej i środowiskowej. Autorzy zaprezentowali przykłady rozwiązań dydaktycznych, zaczerpniętych zarówno z literatury, jak i z własnego dorobku naukowego oraz praktyki pedagogicznej. Wynika z nich, że dla nauczycieli bardzo przydatne są nie tylko teoretyczne podstawy i organizacja procesu nauczania czy metody i formy prowadzenia zajęć, ale też informacje dotyczące organizacji i modernizacji pracowni i ogrodu szkolnego jako podstawy edukacji biologicznej i środowiskowej. Osobom nauczającym stawia się wysokie wymagania w zakresie kompetencji zawodowych, gdyż to właśnie oni popularyzują wiedzę biologiczną i środowiskową oraz przygotowują młode pokolenia do funkcjonowania w środowisku.

Podręcznik składa się z 2 części.
W części 1 omówiono dydaktykę biologii i ochrony środowiska jako naukę i przedmiot studiów. Przedstawiono cele nauczania, dobór i układ treści, kształtowanie pojęć i umiejętności. Poruszono problemy związane z kierowaniem procesem nauczania oraz procesem innowacji.
W części 2 ? szczegółowej ? opisano dydaktyki poszczególnych dziedzin nauczania od problemów treści przyrodniczych edukacji wczesnoszkolnej, przez dydaktykę botaniki, zoologii, fizjologii, anatomii, ekologii; aspekty edukacji środowiskowej do problemów popularyzacji wiedzy biologicznej i środowiskowej.
Każdy rozdział zawiera zadania do rozwiązania oraz aktualny wykaz literatury.

W obecnym wydaniu wprowadzono zmiany wynikające z reformy oświaty; rozszerzono informacje o nowych tendencjach w dydaktyce biologii w Polsce i na świecie; dokonano zmian w propozycjach nauczania związanych z wejściem Polski do UE; położono nacisk na nowoczesną organizację procesu nauczania, metody i formy prowadzenia zajęć w terenie i ogrodzie szkolnym.

Publikacja adresowana do studentów biologii, wydziałowych i międzywydziałowych studiów dydaktyki przyrody, seminariów dyplomowych licencjackich i magisterskich ? w ramach wydziałów biologii ? uniwersytety, akademie pedagogiczne; nauczycieli biologii i ochrony środowiska różnych typów szkół; pracowników naukowych kształcących nauczycieli biologii.

Spis treści:

Wstęp

CZĘŚĆ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE

1. Historia dydaktyki biologii i ochrony środowiska w Polsce
Zadania
Literatura

2. Dydaktyka biologii i ochrony środowiska jako nauka
2.1. Cele i zadania dydaktyki biologii i ochrony środowiska
2.2. Miejsce dydaktyki biologii i ochrony środowiska w systemie nauk
2.3. Różnicowanie się działów szczegółowej dydaktyki biologii i ochrony środowiska
2.4. Badania z dydaktyki biologii i ochrony środowiska
2.5. Metody badań
Zadania
Literatura

3. Dydaktyka biologii i ochrony środowiska jako przedmiot studiów
3.1. Wykłady i ćwiczenia
3.2. Hospitacje i prowadzenie lekcji oraz innych zajęć
3.3. Seminaria i wykłady monograficzne
3.4. Praktyka pedagogiczna
3.5. Zajęcia związane z wykonywaniem pracy dyplomowej (licencjackiej) oraz magisterskiej
3.6. Studia zaoczne
3.7. Sekcja dydaktyki biologii i ochrony środowiska koła naukowego biologów
Zadania
Literatura

4. Cele nauczania biologii i ochrony środowiska
4.1. Biologia jako przedmiot nauczania
4.2. Ogólna charakterystyka celów nauczania biologii i ochrony środowiska
4.3. Taksonomia celów nauczania
4.4. Konkretyzacja i operacjonalizacja celów nauczania biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

5. Dobór i ujęcie treści nauczania
5.1. Różne koncepcje doboru i układu biologicznych treści nauczania
5.2. Prace nad programami biologii
5.3. Teoretyczne podstawy konstrukcji i oceny programów nauczania biologii
5.4. Strukturyzacja biologicznych i środowiskowych treści nauczania
5.5. Dydaktyczna transformacja biologicznych i środowiskowych treści nauczania
Zadania
Literatura

6. Pojęcia biologiczne i ich kształtowanie
6.1. Wstępna charakterystyka pojęć biologicznych
6.2. Etapy kształtowania pojęć
6.3. Znaczenie porównań w procesie kształtowania pojęć
6.4. Tworzenie pojęć pochodnych
6.5. Rozwijanie logicznego myślenia uczniów
Zadania
Literatura

7. Kształtowanie umiejętności w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
7.1. Znaczenie umiejętności
7.2. Charakterystyka umiejętności biologicznych
7.3. Przebieg procesu kształtowania umiejętności
7.4. Wskaźniki stopnia opanowania umiejętności biologicznych
7.5. Warunki niezbędne w kształtowaniu umiejętności uczniów
7.6. Umiejętności nauczyciela biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

8. Kierowanie procesem uczenia się biologii i ochrony środowiska
8.1. Proces uczenia się biologii i ochrony środowiska
8.2. Metody i techniki uczenia się biologii i ochrony środowiska
8.3. Przyzwyczajanie uczniów do racjonalnego uczenia się
Zadania
Literatura

9. Kształtowanie postaw w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
9.1. Znaczenie kształtowania postaw uczniów
9.2. Charakterystyka postaw i przebieg procesu ich kształtowania
9.3. Zagadnienia bioetyki w nauczaniu biologii
9.4. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za zachowanie zdrowia
9.5. Kształtowanie świadomości środowiskowej
Zadania
Literatura

10. Rozwijanie zainteresowań biologicznych i środowiskowych
10.1. Znaczenie zainteresowań w edukacji biologicznej i środowiskowej
10.2. Charakterystyka zainteresowań
10.3. Zadania nauczyciela w rozwijaniu zainteresowań uczniów
Zadania
Literatura

11. Teoretyczne podstawy i organizacja nauczania biologii i ochrony środowiska
11.1. Uwzględnianie współczesnych tendencji w nauce i nauczaniu biologii i ochrony środowiska
11.2. Zasady dydaktyczne
11.3. Podstawy programowanego nauczani
11.4. Organizacja nauczania biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

12. Metody nauczania biologii i ochrony środowiska
12.1. Klasyfikacja metod nauczania
12.2. Metody kierowania samodzielną pracą uczniów
12.2.1. Charakterystyczne cechy metody laboratoryjnej
12.2.2. Praca z książka˛ i innymi źródłami informacji biologicznych
12.2.3. Metoda modelowania
12.2.4. Metoda gier dydaktycznych
12.2.5. Metoda projektów
12.3. Metody poszukujące
12.3.1. Pogadanka jako metoda nauczania biologii i ochrony środowiska
12.3.2. Dyskusja jako metoda stosowana w nauczaniu biologii, higieny i ochrony środowiska
12.3.3. Seminarium jako metoda nauczania biologii, ochrony środowiska, higieny i zajęć fakultatywnych
12.4. Metody podające
12.4.1. Opowiadanie i opis jako metoda nauczania biologii i ochrony środowiska
12.4.2. Wykład jako metoda nauczania biologii, ochrony środowiska, higieny i zajęć fakultatywnych
12.4.3. Referaty w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

13. Lekcje biologii i ochrony środowiska
13.1. Organizacja pracy lekcyjnej
13.2. Klasyfikacja i struktura lekcji biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

14. Zajęcia terenowe ? wycieczki
14.1. Rys historyczny
14.2. Znaczenie zajęć terenowych ? wycieczek w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
14.3. Klasyfikacja wycieczek biologicznych i środowiskowych
14.4. Planowanie i organizacja zajęć terenowych
14.5. Przykłady wycieczek
14.6. Zajęcia na ścieżkach dydaktycznych, w rezerwatach szkolnych oraz innych terenowych ośrodkach przyrodniczych
14.6.1. Ścieżki dydaktyczne i ich wykorzystanie w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
14.6.2. Terenowe ośrodki dydaktyczne
Zadania
Literatura

15. Nauka domowa
15.1. Znaczenie nauki domowejucznia w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
15.2. Charakterystyka prac domowych z biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

16. Zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne
16.1. Zajęcia pozalekcyjne w kole biologicznym
16.2. Szkolne koło LOP i kluby ekologiczne
16.3. Zajęcia pozaszkolne i prace społecznie użyteczne
Zadania
Literatura

17. Wymagania i wyniki nauczania
17.1. Zapewnianie wysokich efektów nauczania
17.2. Wymagania stawiane uczniom
Zadania
Literatura

18. Kontrola i ocena
18.1. Znaczenie kontroli i samokontroli
18.2. Metody kontroli osiągnięć uczniów
18.2.1. Kontrola ustna
18.2.2. Kontrola pisemna
18.3. Ocenianie i ocena
18.4. Egzamin dojrzałości z biologii
18.5. Przygotowanie uczniów do egzaminów wstępnych na wyższe uczelnie
Zadania
Literatura

19. Środki dydaktyczne wykorzystywane w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
19.1. Środki dydaktyczne i ich klasyfikacja
19.2. Okazy roślin i zwierząt
19.3. Zastępcze środki wizualne
19.4. Środki audytywne
19.5. Środki audiowizualne
19.6. Wykorzystanie komputerów i programów komputerowych
19.7. Przyrządy
19.8. Kryteria efektywności stosowania środków dydaktycznych
Zadania
Literatura

20. Rysunek w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
20.1. Znaczenie rysunku w nauczaniu i uczeniu się biologii i ochrony środowiska
20.2. Przygotowanie nauczyciela do wykonywania rysunków
20.3. Rodzaje rysunków na tablicy i foliach
20.4. Przygotowanie ucznia do wykonywania rysunków
20.5. Wpływ stosowania rysunków na wyniki nauczania
20.6. Symbole
Zadania
Literatura

21. Podręczniki i wydawnictwa dydaktyczne
21.1. Podręczniki
21.1.1. Poglądy na rolę podręcznika biologii i ochrony środowiska
21.1.2. Funkcje dydaktyczne podręcznika
21.1.3. Wykorzystywanie podręczników w procesie nauczania i uczenia się biologii i ochrony środowiska
21.2. Wydawnictwa dydaktyczne
Zadania
Literatura

22. Zeszyt przedmiotowy z biologii i ochrony środowiska
22.1. Znaczenie zeszytu przedmiotowego z biologii i ochrony środowiska
22.2. Zasady prowadzenia notatek w zeszycie przedmiotowym
22.3. Rozwijanie umiejętności i nawyku wykorzystywania zapisu w zeszycie przedmiotowym w procesie uczenia się biologii i ochrony środowiska
22.4. Kontrola zeszytów przedmiotowych
Zadania
Literatura

23. Lektury szkolne
23.1. Znaczenie czytelnictwa lektur i ich klasyfikacja
23.2. Zasady organizacji czytelnictwa lektur
23.3. Wykorzystanie lektur w pracy lekcyjnej i pozalekcyjnej
Zadania
Literatura

24. Pracownia biologiczna. Pracownia ochrony środowiska
24.1. Historia pracowni biologicznych w Polsce
24.2. Zadania pracowni biologiczneji środowiskowej
24.3. Wyposażenie nowoczesnej pracowni biologicznej i środowiskowej
24.4. Organizacja szkolnych upraw roślin i hodowli zwierząt
24.5. Organizacja pracowni biologicznych i środowiskowych
24.6. Organizacja pracy nauczyciela biologii i ucznia w pracowni biologicznej
Zadania
Literatura

25. Ogród szkolny
25.1. Zadania ogrodu szkolnego w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
25.2. Zakładanie ogrodu szkolnego
25.3. Podstawowe działy ogrodu szkolnego
25.4. Problematyka zajęć w ogrodzie szkolnym
Zadania
Literatura

26. Problemy bhp w pracy nauczyciela biologii i ochrony środowiska
26.1. Bhp w pracowni biologiczneji środowiskowej
26.2. Bhp a praca w ogrodzie szkolnym
26.3. Sprawy bhp w czasie wycieczek i prac społecznie użytecznych
Literatura

27. Innowacje dydaktyczne w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
27.1. Znaczenie i charakterystyczne cechy innowacji dydaktycznych
27.2. Odróżnianie pseudoinnowacji od właściwych innowacji
27.3. Przykłady i potrzeba innowacji w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
27.4. Badania nad innowacjami w nauczaniu biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

28. Kształcenie, dokształcanie i doskonalenie nauczycieli biologii i ochrony środowiska
28.1. Przygotowanie nauczycieli biologii i ochrony środowiska do stawianych im zadań
28.2. Główne formy kształcenia nauczycieli biologii i ochrony środowiska
28.3. Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli biologii i ochrony środowiska
Zadania
Literatura

CZĘŚĆ II. ZAGADNIENIA SZCZEGÓŁOWE

29. Propedeutyczne nauczanie treści z biologii i ochrony środowiska
29.1. Znaczenie treści biologicznych i środowiskowych w nauczaniu początkowym
29.2. Poglądy na temat doboru biologicznych i środowiskowych treści w nauczaniu początkowym
29.3. Nauczanie treści z różnych dziedzin biologii i ochrony środowiska
29.4. Metody i organizacja propedeutycznego nauczania i uczenia się biologii i ochrony środowiska
29.5. Środki dydaktyczne
Zadania
Literatura

30. Podstawy dydaktyki botaniki
30.1. Zadania i działy botaniki
30.2. Z historii nauczania zagadnień botanicznych
30.3. Cele nauczania i ujęcie treści botanicznych
30.4. Formy i metody nauczania treści botanicznych
30.5. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów z zakresu botaniki
30.6. Środki dydaktyczne niezbędne w nauczaniu treści botanicznych
Zadania
Literatura

31. Podstawy dydaktyki zoologii
31.1. Zoologia jako nauka
31.2. Zoologia jako przedmiot nauczania
31.3. Charakterystyka treści zoologicznych w programach nauczania
31.4. Badania z zakresu dydaktyki zoologii
31.5. Nauczanie i uczenie się treści zoologicznych
Zadania
Literatura

32. Wprowadzenie do dydaktyki fizjologii roślin, zwierząt i człowieka
32.1. Nauki fizjologiczne
32.2. Historia nauczania treści fizjologicznych w Polsce
32.3. Cele nauczania fizjologii roślin, zwierząt i człowieka
32.4. Kształtowanie podstaw wiedzy fizjologicznej
32.5. Metody nauczania zagadnien´ fizjologicznych
32.6. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów
Zadania
Literatura

33. Dydaktyka ekologii
33.1. Rozwój ekologii i nauczania treści ekologicznych
33.2. Cele nauczania treści ekologicznych
33.3. Formy i metody nauczania treści ekologicznych
33.4. Środki dydaktyczne w nauczaniu treści ekologicznych
33.5. Wymagania z ekologii
Zadania
Literatura

34. Dydaktyczne aspekty edukacji środowiskowej
34.1. Rys historyczny
34.2. Cele i zadania nauczania zagadnień z zakresu ochrony i kształtowania środowiska
34.3. Zagadnienia z zakresu ochrony środowiska na różnych poziomach kształcenia
34.4. Metodyczne aspekty nauczania zagadnień z zakresu ochrony środowiska
34.5. Środki dydaktyczne
34.6. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów z ochrony środowiska
Zadania
Literatura

35. Dydaktyka nauki o człowieku
35.1. Anatomia i fizjologia człowieka jako przedmiot nauczania
35.2. Cele i zadania nauczania anatomii i fizjologii człowieka
35.3. Zagadnienia anatomii i fizjologii człowieka w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum ogólnokształcącym (materiał nauczania)
35.4. Kryteria i normy ocen z zakresu anatomii i fizjologii człowieka
35.5. Metody nauczania anatomii i fizjologii człowieka
35.6. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów z zakresu anatomii i fizjologii człowieka
35.7. Zadania nauczycieli, organizacji szkolnych i pozaszkolnych w wychowaniu zdrowotnym młodzieży (w szkole podstawowej)
Zadania
Literatura

36. Dydaktyka cytologii i genetyki
36.1. Cytologia i genetyka jako nauki biologiczne
36.2. Rozwój cytologii i genetyki
36.3. Nauczanie cytologii i genetyki na przestrzeni XX w.
36.4. Powstawanie zrębów dydaktyki cytologii i genetyki
36.5. Cele i treści nauczania cytologii i genetyki
36.6. Formy i metody nauczania cytologii i genetyki
36.7. Utrwalanie i integrowanie treści, kontrola i ocena osiągnięć uczniów
36.8. Środki dydaktyczne wykorzystywane w nauczaniu cytologii i genetyki
Zadania
Literatura

37. Nauczanie biologii i ochrony środowiska w różnych typach szkół
37.1. Nauczanie biologii i ochrony środowiska w liceach ogólnokształcących dla dorosłych
37.2. Nauczanie biologii i ochrony środowiska w liceach i technikach zawodowych
37.3. Nauczanie biologii i ochrony środowiska w szkołach dla uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim bądź ciężkim
Zadania
Literatura

38. Konkursy i olimpiady biologiczne
38.1. Znaczenie konkursów i olimpiad w edukacji biologicznej i środowiskowej
Zadania
Literatura

39. Problemy popularyzacji wiedzy biologicznej i środowiskowej
39.1. Z historii popularyzacji wiedzy biologicznej w Polsce
39.2. Istota popularyzacji wiedzy
39.3. Współczesne tendencje w popularyzacji wiedzy biologicznej i środowiskowej
39.4. Przygotowanie do popularyzacji wiedzy
39.5. Zadania różnych instytucji w upowszechnieniu wiedzy przyrodniczej
Zadania
Literatura