Oddawana do rąk Czytelnika książka jest drugą moją większą publikacją dotycząca kryzysu lat 80. Pierwsza, pt. Kryzys lat 80. w świadomości inteligentów (Wrocław 1997), była oparta na badaniach empirycznych własnych i zespołu, którym kierowałem. Oprócz inteligentów (542 osoby), przebadano 315 rolników oraz 160 robotników, ale w pierwszej publikacji wykorzystano dane dotyczące jedynie inteligentów. Postawiony w tytule problem omówiono w 5 rozdziałach: ``Krajowe uwarunkowania``, ``Przyczyny polityczne``, ``Realny socjalizm a kryzys``, ``Władza i opozycja``, ``Wpływ kryzysu na rozwiązywanie niektórych problemów``. Z wynikami badań empirycznych połączono literaturę naukową i publicystykę intelektualistów opozycyjnych oraz opowiadających się za realnym socjalizmem. Te trzy elementy zostały zestawione, porównane i zinterpretowane. Około 70-80% treści zajęły wyniki badań empirycznych, w tej publikacji natomiast proporcje są prawie odwrócone.
Dwa rozdziały oparto na badaniach empirycznych, a cztery na lekturze publikacji, głównie polskich intelektualistów. Empiryczna część książki ma swoje źródło w badaniach dotyczących kryzysu lat 80., jest to jednak materiał, który nie pokrywa się z treścią poprzedniej książki. Swoista komparatystyka pozwala dociec faktycznych źródeł zaistniałych faktów i procesów, porównać świadomość indywidualną i zbiorową wydobyć z niej autentyczne zdarzenia i procesy społeczne oraz zastanowić się, gdzie jest prawda naukowa i jaki przybiera kształt?

Spis treści:

Wstęp

Rozdział I Podstawowe zagadnienia
Rozdział II Intelektualiści wobec totalitaryzmu
Rozdział III Stosunki między elitą władzy a opozycją i przyczyny kryzysu
Rozdział IV Prześladowanie opozycyjnych intelektualistów i jego skutki w stanie wojennym
Rozdział V Przyczyny prześladowania opozycji
Rozdział VI Intelektualne i praktyczne dylematy stanu wojennego

Zakończenie