Skrypt jest przeznaczony dla studentów kierunku inżynieria środowiska Politechniki Rzeszowskiej. Może być pomocny w opanowaniu materiału obowiązującego na przedmiotach: biologia i ekologia, biologia sanitarna, biotechnologia środowiska.
Został podzielony na trzy części. W części pierwszej zawarto podstawowe informacje z zakresu systematyki organizmów, ich morfologii. Część druga skryptu to wiadomości z szeroko pojętej mikrobiologii środowiska. 
W literaturze polskiej brak jest pozycji obejmującej zagadnienia związane z występowaniem drobnoustrojów w środowisku, zagrożeniami zarówno zdrowotnymi, jak i trudnościami, jakie mogą powodować w urządzeniach technicznych (np. w sieci wodociągowej). Ze specyfiki kierunku wynika fakt znacznego rozbudowania części dotyczącej środowiska wodnego. Osobny rozdział dotyczy bakterii Legionella - problemu istotnego dla inżynierów sanitarnych. Mikrobiologia gleby i powietrza to krótko zestawione informacje o warunkach życia mikroorganizmów w tych środowiskach, mikroorganizmach chorobotwórczych oraz zakresy analiz, które pośrednio mogą określić ich stan sanitarny. 
Celem trzeciej części opracowania było możliwie zwięzłe przedstawienie podstawowych zagadnień związanych z zastosowaniem procesów biotechnologicznych w inżynierii środowiska. Przedstawiono zagadnienia dotyczące mikroorganizmów wykorzystywanych w technologii wody, ścieków i gruntu oraz przegląd literaturowy ich praktycznych zastosowań. 
 
Spis treści: 
 
WSTĘP  
 
CZĘŚĆ I 
 
BIOLOGIA ORGANIZMÓW 
 
1. SYSTEMATYK-A, MORFOLOGIA I FIZJOLOGIA ORGANIZMÓW ŻYWYCH
1.1. Zarys systematyki i krótka charakterystyka organizmów 
1.2. Metabolizm drobnoustrojów 
1.3. Czynniki wpływające na wzrost aktywności drobnoustrojów 
 
CZĘŚĆ II 
 
BIOLOGIA ŚRODOWISKOWA 
 
2. MIKROBIOLOGIA WODY
2.1. Woda jako środowisko życia organizmóW 
2.2. Rozmieszczenie mikroorganizmów w wodach 
2.3. Rozmieszczenie mikroorganizmów w osadach wód śródlądowych 
2.4. Wody powierzchniowe jako środowisko życia mikroorganizmów 
2.5. Wody podziemne jako środowisko życia mikroorganizmów 
2.5. L Migracja mikroorganizmów do wód podziemnych 
2.5.2. Wpływ warunków fizyczno-chemicznych na rozwój mikroorganizmów w wodach podziemnych 
2.6. Charakterystyka wirusów przenoszonych drogą wodną 
2.7. Charakterystyka bakterii chorobotwórczych przenoszonych przez wodę 
2.8. Bakterie Legionella - występowanie, zagrożenia, zwalczanie 
28.1. Legionelloza - zagrożenie dla zdrowia człowieka 
2.8.2. Charakterystyka bakterii z rodzaju Legionella 
2.8.3. Warunki rozwoju bakterii 
2.8.4. Źródła zakażeń pałeczkami Legionella 
2.8.5. Objawy, rozwój i leczenie choroby 
2.8.6. Zagrożenie legionellozą w Polsce i na świecie 
2.8.7. Występowanie bakterii z rodzaju Legionella w instalacjach sanitarnych 
2.8.8. Występowanie bakterii z rodzaju Legionella w wodzie basenowej 
2.8.9. Sposoby usuwania bakterii z rodzaju Legionella z instalacji sanitarnych 
2.9. Bakterie żelazowe, manganowe i siarkowe 
2.9.1. Aspekt sanitarno-higieniczny występowania związków żelaza i manganu w wodzie 
2.9. Charakterystyka mikroorganizmów żelazistych i manganowych 
2.9.3. Bakterie redukujące siarczany (BRS) 
2.10. Bakteriologia wody do celów sanitarnych 
2.10.1. Zakres analizy sanitarnej 
2.10.2. Ogólna liczba bakterii 
2.10.3. Wskaźniki fekalnego zanieczyszczenia wody 
2.10.4. Colifagi i inne wskaźniki alternatywne 
2.11. Organizmy w sieci wodociągowej 
2.11. 1. Bakterie żelazowe 
2.11.2. Bakterie manganowe 
2.11.3. Bakterie siarkowe 
2.11.4. Organizmy roślinne (fitoplankton) 
2.11.5. Organizmy zwierzęce 
 
3. MIKROBIOLOGIA GLEBY
3.1. Charakterystyka środowiska glebowego 
3.2. Mikroorganizmy w glebie 
3.3. Sanitarna ocena stopnia zanieczyszczenia gleby 
 
4. MIKROBIOLOGIA POWIETRZA
4.1. Aerozole biologiczne jako element zanieczyszczenia powietrza 
4.2. Mikroorganizmy chorobotwórcze w powietrzu 
4.3. Analiza sanitarna powietrza atmosferycznego 
 
5. ŹRÓDŁA MIKROBIOLOGICZNEGO ZANIECZYSZCZENIA ŚRODOWISKA
5.1. Identyfikacja źródeł mikrobiologicznego zanieczyszczenia środowiska 
5.2. Biologiczne oczyszczalnie ścieków jako źródła mikrobiologicznego zanieczyszczenia środowiska 
5.3. Wpływ składowisk odpadów komunalnych na zanieczyszczenie mikrobiologiczne środowiska 
5.3.1. Zanieczyszczenia mikrobiologiczne wód podziemnych i powierzchniowych wokół składowisk odpadów komunalnych 
5.3.2. Oddziaływanie składowisk komunalnych na jakość mikrobiologiczną powietrza 
5.3.3. Oddziaływanie składowisk odpadów komunalnych na środowisko glebowe 
5.4. Zanieczyszczenia mikrobiologiczne środowiska spowodowane przez inne obiekty gospodarki komunalnej 
 
CZĘŚĆ III BIOTECHNOLOGIA ŚRODOWISKOWA 
 
6. PODSTAWY TEORETYCZNE BIOCHEMICZNYCH PRZEMIAN ZWIĄZKÓW MINERALNYCH I BIODEGRADACJI ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH
6.1. Nitryfikacja 
6.1. l. Przebieg i mechanizm procesu nitryfikacji 
6.1.2. Charakterystyka mikroorganizmów nitryfikacyjnych 
6.1.3. Czynniki wpływające na aktywność i wzrost bakterii nitryfikacyjnych 
6.2. Denitryfikacja 
6.2.1. Mechanizm procesu 
6.2.2. Charakterystyka mikroorganizmów denitryfikacyjnych 
6.2.3. Czynniki wpływające na aktywność i wzrost bakterii denitryfikacyjnych 
6.3. Przemiany związków żelaza i manganu 
6.4. Biodegradacja substancji organicznych 
6.4.1. Mikroorganizmy uczestniczące w biodegradacji związków organicznych 
6.4.2. Czynniki wpływające na biodegradację substancji organicznych 
6.5. Biologiczne procesy usuwania metali ciężkich 
6.5.1. Definicja i mechanizmy procesu 
6.5.2. Czynniki wpływające na proces biosorpcji 
 
7. WYKORZYSTANIE MIKROORGANIZMÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA WODY 
7.1. Podstawy biologicznych metod oczyszczania wody 
7.2. Złoża biosorpcyjne 
7.2.1. Charakterystyka i mechanizm działania złóż biosorpcyjnych 
7.2.2. Procesy zachodzące w złożach biosorpcyjnych 
7.3. Filtry powolne 
7.4. Filtry pospieszne 
7.5. Biologicznie aktywne filtry węglowe (BAFW) 
7.5.1. Mechanizm oczyszczania wody w BAFw 
7.5.2. Biocenoza BAFW 
7.6. Sztuczna infiltracja 
7.6.1. Charakterystyka i metody realizacji procesu 
7.6.2. Procesy zachodzące podczas oczyszczania wody metodą sztucznej infiltracji 
7.7. Uzdatnianie wody w warstwie wodonośnej 
7.7.1. Usuwanie żelaza i manganu metodą VYREDOX 
7.7.2. Denitryfikacja in situ 
 
8. WYKORZYSTANIE MIKROORGANIZMÓW W TECHNOLOGII ŚCIEKÓW
8.1. Metody biologicznego oczyszczania ścieków 
8.2. Osad czynny 
8.2.1. Organizmy osadu czynnego 
8.2.2. Czynniki wpŁywające na organizmy osadu czynnego 
8.3. Wspomaganie biologicznych procesów oczyszczania ścieków biopreparaty 
8.4. Zastosowanie biopreparatów w procesach oczyszczania ścieków z różnych gałęzi przemysłu 
8.5. Hydrobotaniczne oczyszczalnie ścieków 
 
9. WYKORZYSTANIE MIKROORGANIZMÓW W PROCESACH UTYLIZACJI ODPADÓW I STABILIZACJI OSADÓW ŚCIEKOWYCH 9.1. Kompostowanie odpadów 
9.1.1. Charakterystyka i przebieg procesu 
9.12. W ermikompostowanie 
9.1.3. Ocena mikrobiologiczna i kontrola procesu kompostowania 
9.2. Fermentacja metanowa 
9.2.1. Charakterystyka i przebieg procesu 
9.2.2. Technologie fermentacji 
9.3. Osady ściekowe - zagrożenie sanitarne 
9.3. L Mikroorganizmy w osadach ściekowych 
9.3.2. Procesy stabilizacji osadów ściekowych 
9.3.3. Higienizacja osadów ściekowych 
 
10. WYKORZYSTANIE MIKROORGANIZMÓW W PROCESACH BIOREMEDIACJI GRUNTÓW 
10.1 Metody likwidacji zanieczyszczeń naftowych w glebie 
10.2. Metody biologiczne 
10.3. Czynniki wpŁywające na aktywność mikroorganizmów w gruncie 
 
BIBLIOGRAFIA